توسط : تحقیقات بازار دادهمحور در ایران با چالشهای بزرگی روبهروست. پنل اخیر متخصصان این حوزه نشان میدهد که هزینه بالای تحقیقات برای استارتاپها، کمبود شدید دسترسی به دیتاهای سازماندهیشده و نیاز فوری به تغییر دیدگاه آماری در کشور، مهمترین موانع رشد کسبوکارهای نوپا هستند. مدیران و پیشکسوتان این حوزه تأکید میکنند که با وجود مشکلات نقدینگی و عدم حمایت کافی، راهحلهایی مانند تحقیقات سیندیکیتد و مشاوره تخصصی میتواند بهعنوان یک نقشه راه، به بقا و رشد استارتاپها کمک شایانی کند.
چرا تحقیقات بازار دادهمحور برای رشد استارتاپها حیاتی است؟
در ایران، متأسفانه اغلب کسبوکارها ابتدا فعالیت خود را شروع کرده و سپس به بررسی مسیر و امکانسنجی میپردازند؛ این یک رویکرد وارونه است. نتیجه این عدم تحقیق و ارزیابی ایده، آمار بالای شکست است. در حالی که نسبت شکست به موفقیت در بسیاری از کشورهای توسعهیافته حدود ۱ به ۹ یا ۱ به ۱۰ است، این نسبت در ایران، بهویژه در حوزه استارتاپها، بسیار نگرانکننده است؛ تا جایی که ممکن است از هر هزار استارتاپ، تنها یک مورد به موفقیت برسد.
مشکل عمده اینجاست که استارتاپها بیش از حد روی نوآوری و ایده تمرکز میکنند و نیازسنجی، ارزیابی دقیق و صحتسنجی ایده خود را نادیده میگیرند. از طرف دیگر، با توجه به محدودیت سرمایه در مراحل اولیه، هزینههای سنگین خدمات تحقیقات بازار دادهمحور برای آنها قابل پرداخت نیست. در اینجا وظیفه شرکتهای تحقیقاتی است که با ارائه راهحلهای سریع، چابک و کمهزینه، این فرآیند حیاتی را تسهیل کنند.
البته نباید فراموش کرد که استاندارد جهانی توصیه میکند شرکتها ۳ تا ۷ درصد از بودجه بازاریابی خود را صرف تحقیقات بازار کنند؛ زیرا تحقیقات در مقایسه با درآمدی که برای یک کسبوکار ایجاد میکند یا ریسکی که کاهش میدهد، هرگز گران نیست.
چالشهای دسترسی به دیتا در ایران: از دولتی تا خصوصی
یکی از مهمترین موانع در اکوسیستم کسبوکار ایران، کمبود دادههای در دسترس است. با این حال، کارشناسان معتقدند که مشکل اصلی کمبود دیتا نیست، بلکه عدم نظم و سازماندهی آن است:
- دیتاهای دولتی: با وجود پژوهشکدههای متعدد در وزارتخانهها که سالانه گزارشهای ارزشمندی تولید میکنند (مانند پژوهشکده پولی و بانکی)، این دادهها معمولاً نظم و بهروزرسانی مناسبی ندارند. با تغییر مدیران، گزارشهای مهم به سادگی کنار گذاشته شده و از دسترس خارج میشوند.
- دیتاهای بخش خصوصی: شرکتهای بزرگ هایتک در ایران به منبع عظیمی از دیتا تبدیل شدهاند، اما ارتباط موجه و هدفمند بین شرکتهای تحقیقات بازار و این شرکتهای دادهمحور ضعیف است. اغلب گزارشهایی که از این دیتاها تولید میشود، فاقد عمق تحلیلی لازم هستند.
تغییر این وضعیت نیاز به یک انقلاب فکری در نگرش آماری دولت، سازمانها و عموم جامعه دارد. مثالهای سادهای مانند نبود یک لیست بهروز از داروخانهها یا دندانپزشکان تهران برای اجرای کمپینهای بازاریابی، بهوضوح این ضعف آماری را نشان میدهد.
راهکارهای کلیدی کاهش هزینه تحقیقات برای استارتاپها
برای استارتاپهایی که هنوز جذب سرمایه نکردهاند و بودجه محدودی دارند، پروژههای تحقیقات بازار شرکتهای بزرگ عملاً غیرممکن است. شرکتهای تحقیقاتی باید با این واقعیت کنار بیایند و راهکارهای متناسب ارائه دهند:
- مشاوره به جای پروژه کامل: در مراحل اولیه، استارتاپها نیاز مبرمی به پروژههای دقیق و پرهزینه ندارند. یک مشاوره تخصصی میتواند برای ارزیابی ایده و صحتسنجی محاسبات (جلوگیری از برآورد بیش از حد بازار) کافی باشد.
- تحقیقات سیندیکیتد و پلتفرمهای داده: شرکتهای تحقیقاتی میتوانند با تولید گزارشهای مدون و مرتب (تحقیقات سیندیکیتد) و قرار دادن آنها در پلتفرمها، این گزارشها را با هزینه بسیار کمتری در اختیار کسبوکارهای نوپا قرار دهند. البته این کار به سرمایه اولیه یا حامی مالی (اسپانسر) برای تولید گزارشها نیاز دارد.
- فرهنگ به اشتراکگذاری داده (کنسرسیومها): شرکتهای یک صنعت میتوانند هزینههای یک پروژه تحقیقاتی واحد را بین خود تقسیم کرده و بهصورت اشتراکی از سهم بازار یا وضعیت قفسههای فروشگاهها مطلع شوند. این فرهنگ به اشتراکگذاری که در جهان تجربه شده است، میتواند هزینه کل پروژه را برای هر شرکت به شدت کاهش دهد.
اهمیت تعامل با شرکتهای خارجی و بومیسازی دانش تحقیقات بازار
تحقیقات بازار دادهمحور در کشور ما زمانی توسعه پیدا میکند که ادبیات مردم و دولت نسبت به آن تغییر کند. در هر حوزهای که شرکتهای خارجی حضور داشتهاند، پیشرفت حاصل شده است؛ زیرا آنها تحقیقات بازار را جزئی جداییناپذیر از دستورالعملهای اصلی خود میدانند و برای کسب دیتا هزینه بیشتری میکنند. این شرکتها نه تنها تکنولوژی و ابزار، بلکه دانش تحلیلی ارزشمندی را نیز منتقل میکنند.
با این حال، متخصصان تأکید میکنند که باید از الگوها و تکنولوژیهای خارجی استفاده کرد، اما حتماً آنها را بومیسازی کنیم تا متناسب با ساختار اقتصادی و فرهنگی ایران باشد. در نهایت، باید بپذیریم که رشد برندها و توسعه کشورها نسبت مستقیمی با سرانه هزینه تحقیقات بازار آنها دارد. در عصر سرمایهداری پلتفرمی، داده (دیتا) ماده خام جدید است که برای گسترش بازارها استفاده میشود و ما باید در این حوزه پیشتاز باشیم.
